Od dawien dawna człowiek przypisywał rozmaitym zjawiskom albo rzeczom symboliczne albo wręcz magiczne znaczenie. Owe symbole mogły dotyczyć zwykłych, codziennych przesądów, zwyczajów i powiedzeń, ale część z nich znalazła swoje odzwierciedlenie także w religii lub mitologii. Nie inaczej było ze stopami.

Symbolika stóp

Jako część ciała najbardziej związana z ziemią, stopy symbolizują swobodę poruszania się i poznawania świata. Jednocześnie stopy uosabiają praktyczne podejście do życia – mówiąc o kimś, że „twardo stąpa po ziemi”, określamy go jako człowieka trzeźwo myślącego i wytrwale dążącego do celu. Ten związek stóp z ziemią wyraża także stabilizację, a więc poczucie„gruntu pod stopami. A co powiemy o człowieku, któremu szczęście dopisuje nawet w najbardziej krytycznych sytuacjach? Oczywiście to, że zawsze udaje mu się tak jak kotu spaść na cztery łapy. W Tarocie kierunek i sposób postępowania w przyszłości symbolizują właśnie stopy. Lewej stopie przypisana jest intuicja, podświadomość i uczucia, zaś prawej stopie towarzyszy logiczne myślenie i zdrowy rozsądek. Stopy mogły zadecydować o przyszłym życiu już w momencie narodzin, jeśli dziecko urodziło się stópkami do przodu. Taki poród jest szczególnie trudny, a przy tym dość rzadko spotykany, dlatego dziecku, któremu udało się w ten sposób przyjść na świat, wróżono interesującą przyszłość. Osoby urodzone stopami do przodu uważano za ludzi wyjątkowych, a nawet obdarzonych nadludzkimi mocami. Jednak nie wszędzie takie specyficzne narodziny zwiastowały pomyślność.

W starożytnym Rzymie urodzenie się stopami do przodu oznaczało raczej pecha, zarówno dla dziecka, jak i jego matki. W średniowieczu zdarzało się, iż dzieci, które rodziły się w tak nietypowy sposób, uznawano za potomstwo szatana albo wilkołaki. Dobrym lub złym znakiem na przyszłość był także sam kształt stóp noworodka. Stopy z platfusem wróżyły duże niepowodzenie, ale jeśli na stopie palców było sześć bądź wyrosła między nimi błona, mały człowiek mógł spodziewać się w dalszym życiu szczęścia i pomyślności.

Symbolika stóp a obrzędy pogrzebowe

Stopy są istotne również podczas obrzędów pogrzebowych. Przede wszystkim stopy leżącego na marach bądź w trumnie nie mogą być bose. Zmarłego układamy stopami w kierunku wyjścia, co ma obrazować gotowość do ostatniej ziemskiej wędrówki. Stopy symbolizują zarazem dominację i pokorę, w zależności od „punktu widzenia”. Starodawni wodzowie swoje zwycięstwa przypieczętowywali postawieniem stopy na karku wroga, co miało nie tylko podkreślać sam podbój, ale i dodatkowo upokorzyć przeciwnika.

Postawienie stopy na czymkolwiek, co dla zdobywcy miało wartość, akcentowało wagę triumfu; to powiedzenie funkcjonuje zresztą do dzisiaj. „Mieć cały świat u swoich stóp” to nic innego jak potwierdzenie zdobytej władzy i potęgi. Z drugiej strony, „padanie do czyichś stóp” oznacza uznanie czyjejś wyższości, podobnie jak „całowanie po stopach”, a więc symbol największego oddania. Bardzo często w malarstwie, zwłaszcza tym religijnym, duchową wielkość albo władzę nad światem podkreślano umieszczaniem pod stopami kuli ziemskiej. Przykładem takiego symbolizmu jest chociażby słynny „Sąd Ostateczny” autorstwa Hansa Memlinga, na którym Chrystus opiera swoje stopy o kulę wyobrażającą świat. Z kolei bose stopy są symbolem ubóstwa i pokory. Bez obuwia chodzili niewolnicy albo ludzie najniższego stanu. Na chodzenie boso świadomie decydowali się też niektórzy zakonnicy, chcący w ten sposób pokreślić swój ascetyzm i kompletne poświęcenie życia Bogu. Bose stopy są też wyrazem szacunku dla odwiedzanego miejsca – ten zwyczaj praktykuje się w muzułmańskich meczetach, hinduskich świątyniach albo japońskich mieszkaniach. Sporo symbolicznych odniesień do stóp znajdziemy w mitologii. Najczęściej stopy wiążą się z wewnętrzną siłą albo jej utratą, zagrożeniem, śmiercią. O pięcie Achillesa słyszał chyba każdy – grecki wojownik ginie dopiero wtedy, gdy zostaje trafiony w piętę, jedyny słaby punkt na jego ciele. Bohaterem podobnej historii jest Anteusz, syn Posejdona i Gai. To właśnie matka Anteusza, czyli Ziemia, dodawała mu sił. Jeśli dotykał jej swoimi stopami, nic nie mogło mu zagrozić, dlatego Herkules mógł go pokonać tylko wtedy, gdy oderwał go od ziemi. Ugodzenie w stopę było też przyczyną śmierci indyjskiego boga Kriszny. Przez ranę na pięcie od ukąszenia jadowitego zwierzęcia umarł też między innymi egipski bóg słońca Re, argonauta Mopsos, grecki myśliwy Orion. Taki rodzaj śmierci nie był przypadkowy. Według praindoeuropejskich wierzeń w stopach, a konkretnie w pięcie, skupiała się nie tylko cała nadprzyrodzona moc mitologicznego bohatera, ale także ludzka dusza. Natomiast kulejąca noga podkreślała niedoskonałość konkretnego boga albo jego niższą pozycję w panteonie, a pomniejsze bóstwa albo demony bardzo często zamiast ludzkich stóp miały zwierzęce kopyta bądź płetwy. Szczególne znacznie mają również ślady zostawiane przez ludzkie albo boskie stopy, w tych odciskach zostaje bowiem cząstka osobowości i duchowości idącego. W większości religii ślady stóp czczonych bóstw otoczone są kultem. Na Dalekim Wschodzie czci się odciski stóp Buddy, w Mekce i kilku innych meczetach uwiecznione są ślady stóp proroka Mahometa, a na Górze Oliwnej wierni mogą oglądać ślady pozostawione przez Jezusa. Ślady swoich stóp zostawiają także sami pielgrzymi, po dotarciu do świętego miejsca, co ma utrwalić ich obecność. Starożytni Rzymianie wyrabiali wotywne kamyczki, służące jako talizmany podróżne, na których umieszczano miniaturowe odciski stóp w obu kierunkach.

Stopa jest dość uniwersalnym przekazem. W większości kultur symbolizuje to samo, a więc przede wszystkim stałość, kontakt z ziemią i naturą, zwycięstwo, służbę i wędrówkę. We współczesnej sztuce najczęściej stopy pojawiają się jako metafora podróży, poszukiwań albo tęsknoty za czymś nieosiągalnym, za to coraz rzadziej stopom przypisuje się magiczne znaczenie i związek ze zjawiskami nadprzyrodzonymi.

Ta strona została znaleziona dzięki:

  • stopa grecka
  • bose stopy
  • znaczenie stóp
  • stopy znacZenie
  • stopy symbol niemcy
  • stopy symbol