W czasach starożytnych, zwłaszcza w krajach pustynnych i o ciepłym klimacie, gdzie ludzie nie nosili pełnego obuwia, panował zwyczaj obmywania stóp przed wejściem do domu. Tradycja ta dotyczyła również pomieszczeń, w których przebywali władcy. Jako że cieszyli się oni wśród swoich podwładnych wielkim poszanowaniem, nierzadko przybierającym formę kultu, rytualne obmywanie stóp w czasem przekształciło się w obrzęd religijny. Brud cielesny zaczęto utożsamiać z nieczystością duszy, a więc umycie ciała albo konkretnej jego części symbolizowało całkowite oczyszczenie człowieka.

Obmywanie stóp w religiach współczesnych

Współcześnie, mycie stóp nadal pozostaje ważną częścią religijnych praktyk, chociażby wśród muzułmanów, jednak w wielu religiach czynność ta została zredukowana do symbolicznego pokropienia wodą. Rezygnacja z obrzędowego mycia stóp często wiązała się po prostu z nieprzyjazną pogodą – na zdejmowanie ubrania i obuwia było zwyczajnie za zimno. W dawnych czasach gość miał szczególny status. Obowiązkiem gospodarza było przywitanie swojego gościa i zaproponowanie mu obmycia stóp. Zwyczaj ten miał swoje praktyczne uzasadnienie – higienę. Cechą wspólną wszystkich dróg był wszechogarniający kurz, piasek i błoto, zatem aby nie brudzić domowej podłogi, obmywano stopy przed każdym przekroczeniem progu domu.

Celowe zaniedbanie mycia stóp często wiązało się z żałobą po najbliższych. O tradycji obmywania stóp wspomina także Biblia; jest to nie tylko akt gościnności, ale również symbol duchowego oczyszczenia. Zwyczaju mycia stóp przed każdym wejściem do świątyni musieli przestrzegać także żydowscy kapłani, a rytualne mycie stóp w ciepłej wodzie przed Szabatem jest przestrzegane przez Żydów do dzisiaj.

Obmywaniem stóp gościom zajmowali się przede wszystkim ludzie niższego stanu. W starożytnym świecie hierarchia społeczna odgrywała bardzo dużą rolę, dlatego gospodarz zlecał to zadanie swoim dzieciom, żonom albo służbie. Osobiście zajmował się obmywaniem stóp przybysza tylko wtedy, gdy chciał swojemu gościowi okazać najwyższy szacunek i oddanie.

Podobnie było w Rzymie – podawanie wody i mycie nóg gościom zarezerwowane było dla niewolników. Właśnie dlatego taką rewolucję wywołało obmywanie stóp apostołom przez Jezusa podczas Ostatniej Wieczerzy. W ten sposób Jezus chciał podkreślić, jak ważne w nowej religii są takie wartości, jak pokora i chęć służenia bliźnim, bez względu na ich status materialny i społeczny. Obrzęd mycia stóp, zwany w religii chrześcijańskiej mandatum, początkowo stosowany był wyłącznie podczas chrztu. Najpierw chrzczony był całkowicie zanurzany w wodzie, a potem kapłan albo biskup obmywał mu stopy.

Z czasem zwyczaj obmywania stóp innym osobom na znak szacunku i braterskiej służby pojawił się w zakonach. Takie wzajemne mycie stóp odbywało się niemal codziennie, a podczas Wielkiego Postu omywano stopy także ubogim ludziom spoza zakonu. W końcu zwyczaj obmywania stóp wiernym trafił do kościołów, ale praktykowano go jedynie w Wielki Czwartek. Tak zresztą pozostało do dziś – rytualne obmywanie stóp jest częścią Triduum Paschalnego i można je sprawować w każdej świątyni. Co roku obrzęd ten odprawia także papież, myjąc nogi dwunastu mężczyznom na znak pokory i służby. Niekiedy rytuał obmywania stóp poza kościelną liturgią praktykowali europejscy władcy względem ubogich podwładnych. W ten sposób chcieli oni umocnić bądź podkreślić swoją wiarę w Boga. Obmywanie stóp podczas uroczystości chrztu kultywują do dzisiaj Mennonici, jeden z odłamów kościoła protestanckiego.

Rytualne oczyszaczanie ciała w buddyzmie

Rytualne oczyszczanie ciała ma swoje miejsce również w buddyzmie. Na ołtarzu przed posągiem Buddy umieszczane są miseczki napełniane wodą i różnymi ofiarami. Jedna z miseczek, reprezentująca czystość ciała, zawiera wodę do obmywania stóp. Woda wymieniana jest codziennie, ale nie wolno jej wylewać do miejsc „nieczystych”, czyli na przykład do toalety albo na drogę, po której chodzą ludzie.

Mycie stóp w kulturze hinduskiej ma szczególnie symboliczne zabarwienie. Hindusi przed każdym, nawet najprostszym obrzędem, obmywali swoje stopy, brali łyk wody i dopiero po takim wstępie przystępowali do wypełniania rytuałów. Przed wejściem do hinduskich świątyń konieczne jest zdjęcie obuwia i umycie stóp, natomiast młodzi uczniowie, aby uczcić swojego guru, obmywają jego stopy i namaszczają wonnościami. Rytuał mycia stóp nie ominął też hinduskiej tradycji weselnej. Nim zacznie się ceremonia, pan młody „broni się” przed ślubem, a zadaniem rodziny panny młodej jest przekonanie go do tego kroku. Stopy pana młodego są obmywane, a ojciec przyszłej mężatki musi obetrzeć stopy kawalera własnym strojem rytualnym. Podczas samych zaślubin zdarza się, iż brat panny młodej obmywa stopy jej przyszłego męża. Jednak zwykłe, codzienne mycie stóp traktowane jest jako czynność drugiej kategorii, dlatego powinno się do tej czynności używać przede wszystkim lewej ręki, uznawanej w kulturze hinduskiej jako nieczystej.

Stopy w religii muzułmanów i w Chinach

Czyste stopy są warunkiem wejścia do meczetu. Muzułmańska tradycja obmywania stóp nakazuje najpierw obmyć trzykrotnie prawą nogę, a potem taką samą ilość razy lewą. Z tego powodu na dziedzińcach przed meczetami wybudowane są sadzawki albo fontanny służące wiernym właśnie do obmywania ciała. Bardzo często te źródła wody mają dwa poziomy – jeden do mycia rąk, a drugi do obmywania stóp. W nowych meczetach rezygnuje się z umieszczania fontanny przed świątynią, udostępniając w zamian duże toalety z miejscami do siedzenia i kranami, tak aby mycie nóg było wygodniejsze.

Rytuał obmywania stóp przed wejściem do meczetu zarezerwowany jest wyłącznie dla mężczyzn. Arabowie nawet podczas domowej modlitwy muszą być czyści duchowo i fizycznie. Zwykły rytuał oczyszczenia to wudu, czyli obmycie wybranych części ciała. Jednym z elementów wudu jest trzykrotne obmycie każdej stopy, z kostkami włącznie. Jeśli woda jest niedostępna, stopy można obmyć piaskiem albo drobnymi kamyczkami.

Kompletnie odmienne podejście do mycia stóp można było spotkać w Chinach, zwłaszcza w przypadku kobiet. Powszechnym zwyczajem było wiązanie kobiecych stóp, aby nie rosły. Na tym jednak te praktyki się nie kończyły. Według chińskich wierzeń, regularne mycie stóp miało przyczyniać się do rozluźnienia mięśni, a w efekcie do nadmiernego rozrostu stóp. Chińskie kobiety, których małe stopy nierzadko decydowały o zamążpójściu, kompletnie pomijały tą część higieny osobistej. Stopy myły tylko raz, przed swoim ślubem, a w wodzie do tego służącej gotowały jajka, wręczane potem swoim przyszłym mężom. Specyficzny zapach niemytych stóp cieszył się wielkim uznaniem chińskich mężczyzn.

Ta strona została znaleziona dzięki:

  • obmywanie nog